16.06.2026 13:25

60-lecie Klubu PTTK „Varsovia”

W sobotę, 13 czerwca 2026 roku, w sali multimedialnej Urzędu Gminy Michałowice odbyły się uroczyste obchody 60-lecia Klubu PTTK „Varsovia” im. Stefana Jaronia-Kowalskiego. Jubileusz zgromadził członków i sympatyków klubu, przedstawicieli samorządu oraz środowisk turystycznych związanych z działalnością organizacji.

Uroczystość poprowadził prezes klubu, Daniel Wolborski, który przypomniał historię „Varsovii”, jej najważniejsze osiągnięcia oraz ludzi, którzy przez sześć dekad tworzyli dorobek organizacji. Spotkanie było okazją do wspomnień, podsumowań oraz rozmów o przyszłości klubu i kolejnych inicjatywach turystycznych.

Gminę Michałowice podczas jubileuszu reprezentowali przewodniczący Rady Gminy Michałowice - Jarosław Hirny-Budka, radny - Paweł Rajski oraz przedstawiciel urzędu gminy - Roman Żuchowski.

W imieniu Wójt Gminy Michałowice, Małgorzaty Pacheckiej list gratulacyjny odczytał przewodniczący rady gminy, Jarosław Hirny-Budka.

Drodzy Członkowie Klubu,

z prawdziwą wdzięcznością kieruję słowa uznania za sześć dekad oddanej i niezwykle potrzebnej pracy na rzecz turystyki, krajoznawstwa, kultury oraz pamięci historycznej.

Państwa działalność pokazuje, że patriotyzm wyraża się nie tylko w wielkich słowach, ale również w prowadzeniu innych ścieżkami naszej historii.

Szczególne słowa uznania kieruję do Państwa za zaangażowanie w organizację Rajdu „Po kamienistej drodze” do Pęcic — wydarzenia, które w wyjątkowy sposób łączy edukację historyczną z zadumą i szacunkiem dla tych, którzy zapisali się w dziejach naszej wspólnoty.

W imieniu własnym oraz mieszkańców gminy Michałowice składam serdeczne podziękowania za pasję, społeczne zaangażowanie i ogromne serce wkładane w każdą inicjatywę.

Życzę Państwu, aby kolejne lata działalności Klubu PTTK „Varsovia” przynosiły wiele satysfakcji, nowych pomysłów oraz sił do dalszego pielęgnowania tego, co w naszej lokalnej historii i tradycji najcenniejsze.

Małgorzata Pachecka, wójt gminy Michałowice

Życzenia dla jubilata przekazali również przedstawiciele zaprzyjaźnionych klubów i organizacji turystycznych, którzy podczas swoich wystąpień przypomnieli wieloletnią współpracę z „Varsovią” oraz podkreślili jej znaczenie dla środowiska turystycznego. Wiele wystąpień miało osobisty charakter i było okazją do wspomnień związanych ze wspólnymi rajdami, wycieczkami oraz przedsięwzięciami organizowanymi przez klub na przestrzeni minionych dekad.

Jednym z najważniejszych punktów programu było wręczenie odznaczeń, wyróżnień oraz jubileuszowych medali osobom szczególnie zasłużonym dla działalności klubu i rozwoju turystyki krajoznawczej. Była to okazja do podziękowania tym, którzy przez lata angażowali się w organizację rajdów, wycieczek i wydarzeń integrujących środowisko turystyczne.

Z okazji jubileuszu uczestnicy otrzymali również specjalny, okolicznościowy numer biuletynu „Biwak”, poświęcony historii oraz działalności Klubu PTTK „Varsovia”. Wydawnictwo stało się pretekstem do wielu wspomnień i rozmów o najważniejszych wydarzeniach z życia organizacji.

Szczególne miejsce w działalności klubu zajmuje Rajd „Po Kamienistej Drodze” do Pęcic, organizowany od blisko sześciu dekad dla upamiętnienia Powstańców Warszawskich poległych w bitwie pod Pęcicami. Wydarzenie to na stałe wpisało się w kalendarz lokalnych uroczystości patriotycznych, łącząc turystykę z edukacją historyczną i pielęgnowaniem pamięci o bohaterach Powstania Warszawskiego. Od wielu lat organizacja rajdu odbywa się przy wsparciu i we współpracy z Gminą Michałowice, która jest ważnym partnerem klubu w realizacji przedsięwzięć służących mieszkańcom oraz zachowaniu lokalnego dziedzictwa historycznego.

Po części oficjalnej przyszedł czas na wspólny poczęstunek i mniej formalne spotkania. Zwieńczeniem obchodów był jubileuszowy tort, przy którym zgromadzeni goście wspólnie odśpiewali „Sto lat”, składając klubowi życzenia kolejnych lat aktywnej działalności i niegasnącej pasji do turystyki.

Jubileusz 60-lecia był nie tylko okazją do podsumowania bogatej historii Klubu PTTK „Varsovia”, ale również dowodem na to, że idea wspólnego odkrywania ciekawych miejsc, poznawania historii oraz budowania międzyludzkich relacji wciąż pozostaje ważnym elementem życia lokalnej społeczności.

60 lat Klubu Turystyczno-Krajoznawczego PTTK „Varsovia”

Diamentowy Jubileusz

Klub Turystyczno-Krajoznawczy „Varsovia” został powołany do życia w dniu 5 lutego 1966 r. Był to rok szczególny. 1000 lat Państwa Polskiego fetowały władze państwowe, zaś 1000 lat od Chrztu Polski władze kościelne. Dwie rocznice bliskie sobie, a jednak konkurencyjne. Miało to duży wpływ na klimat społeczny tamtych lat.

W zebraniu założycielskim uczestniczyły 23 osoby, spośród których wyłoniono Zarząd. Pierwszym Prezesem Klubu została Barbara Prandecka. Wkrótce Klub liczył ponad 100 osób. Większość z nich to była aktywna młodzież przyciągana do Klubu ciekawymi imprezami, nie tylko turystycznymi. Dość szybko nakreślono obszary zainteresowań i zaczęto energicznie działać. Państwo popierało pewne rodzaje aktywności bezpośrednio wspierając je finansowo lub pośrednio poprzez fundusze socjalne zakładów pracy. Dało to możliwości wsparcia finansowego działalności turystycznej pieniędzmi zakładów pracy. Klub korzystając z ówczesnej struktury PTTK organizował szkółki kajakowe i narciarskie, spływy, piesze obozy wędrowne, górskie i nizinne, zapraszając na nie młodzież również spoza PTTK. Tam młodzież poznawała kraj, spotykała ciekawych ludzi i zdobywała kwalifikacje. Po obozie zwykle spora część uczestników zapisywała się do Klubu.

Organizowano wycieczki autokarowe. Już w pierwszym roku działalności odbyły się trzy wycieczki na trasach:

1. Warszawa – Kraków – Wieliczka – Czorsztyn – Szczawnica

2. Warszawa – Toruń – Gdańsk – Kartuzy – Malbork

3. Warszawa – Olsztyn – Giżycko

Działalność Klubu zaczęła się następnie koncentrować wokół kilku obszarów krajoznawstwa. Pierwszy obszar to imprezy o charakterze historyczno-krajoznawczym. Tu możemy przykładowo przywołać trzyetapowy Rajd „Szlakiem wojsk Władysława Jagiełły”, pieszy i motorowy, realizowany w trzech kolejnych latach z zakończeniem w roku 1970 na Polach Grunwaldu. Popularność Rajdu przerosła oczekiwania organizatorów. Przygotowano materiały dla 150 osób a zgłosiło się ponad 600. Pierwszy etap Rajdu przebiegający przez Mazowsze kończył się 17 września 1968 r. w Sochaczewie. Drugi odbywający się w dniach 4-6 lipca 1969 r., kończył się w Czerwińsku. Atrakcją dla uczestników była przeprawa łodziami przez Wisłę. Trzeci, najdłuższy, gdyż trasy piesze zaplanowane na 24-31 maja, motorowe w dniach 27-28 maja 1970 r., kończył się na Polach Grunwaldu.

Inny ciekawy przykład działalności Klubu to Turystyczno-Krajoznawczy Rajd na raty „Szlakami Marii Konopnickiej i Feliksa Nowowiejskiego”. Obejmował 9 etapów realizowanych w okresie od 1 marca do 15 października 1970 r. Cele Rajdu to zapoznanie z twórczością Marii Konopnickiej i Feliksa Nowowiejskiego, włączenie się w obchody 60-lecia śmierci Konopnickiej i 50-lecia „Plebiscytu na Warmii i Mazurach” oraz zaznajomienie się z problemami walki o język i polską szkołę w Wielkopolsce.

Najważniejszą imprezą organizowaną przez Klub był od początku i pozostał do dziś Rajd „Po kamienistej drodze” kończący się w Pęcicach. Klub w swojej 60-letniej historii zorganizował 59. Rajdów „Po kamienistej drodze”. Pomysł, idea, symbolika Rajdu należą bezsprzecznie do Krystyny Serwaczak. To ona jako kilkunastoletnia harcerka uczestniczyła w dniu 3 maja 1946 r. w uroczystości pochówku poległych i pomordowanych Powstańców Warszawskich w bitwie pod Pęcicami. Krystyna Serwaczak mieszkała w Pruszkowie, blisko Pęcic i widziała coroczne uroczystości gromadzące żołnierzy IV Obwodu AK i ich rodziny. Zdawała sobie sprawę, że uroczystości organizowane przez Komitet Rodzicielski Poległych Żołnierzy z pomocą lokalnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację mają charakter prywatny i nie są mile widziane przez ówczesne władze. Toteż, kiedy w roku 1966 powołano Klub „Varsovia”, działający w strukturach PTTK Oddziału Stołecznego, a Krystyna była jedną z założycielek Klubu, potem długoletnią Prezeską Zarządu, uznano, że forma Rajdu turystycznego kończącego się w Pęcicach będzie do przyjęcia przez ówczesna władze. W ten sposób impreza uzyska status oficjalny. Szybko nawiązano współpracę z Komitetem Rodzicielskim reprezentowanym przez pana Eugeniusza Arendarczyka, ojca poległego Zbigniewa ps. „Zajączek” oraz ze ZBOWiD-em z Pruszkowa i przystąpiono do działania. Już w następnym roku (1967) odbył się pierwszy Rajd. Na liście organizatorów Oddział Stołeczny PTTK był reprezentowany przez Klub „Varsovia” i Komisję Turystyki Motorowej, znalazł się tu też Komitet Rodzicielski Poległych Żołnierzy, także Zarząd Oddziału ZBOWiD-u w Pruszkowie. W następnych latach lista jeszcze się wydłużyła, czego powodem były sprawy finansowe i konieczność zdobywania sojuszników oraz wzmocnienia pozycji organizatorów wobec władz. Pamiętajmy, że każdy zadrukowany kawałek papieru skierowany do publicznego obrotu, plakietka czy znaczek wymagały wówczas pisemnej zgody cenzury.

Do współpracy przyciągano różne środowiska i organizacje. Wymienić tu należy Wojsko Polskie, Straż Pożarną, Harcerstwo a nawet WKD (w 1977 r. uruchomiono w dniu 31 lipca specjalny pociąg, który przewiózł uczestników Rajdu trasą z Warszawy do Reguł). Z czasem Komitet Rodzicielski został zastąpiony przez Środowisko IV Obwodu AK Ochota, ZBOWiD w Pruszkowie przez Koło w Michałowicach. Ważnym momentem w historii Rajdu było wejście do grona organizatorów Gminy Michałowice. Gmina jako gospodarz terenu opiekowała się Pomnikiem i w sposób naturalny włączyła się w organizację imprezy i uroczystości. Zyskaliśmy duże wsparcie organizacyjne i stabilność finansową. Apel Poległych pod Pomnikiem zyskał piękną oprawę Kompanii Honorowej WP i orkiestry wojskowej. Impreza w Pęcicach stała się bardzo znaczącą pozycją obchodów rocznicy Powstania Warszawskiego w okolicy.

Rajd „Po kamienistej drodze” zyskał uznanie wśród kombatantów, co otworzyło Klubowi drzwi do szerokiej współpracy z tym środowiskiem. Owocem tej współpracy były różne imprezy. Dla przypomnienia kilka z nich: cykl spotkań lub Rajdów „Gdzie są chłopcy, gdzie dziewczęta z tamtych lat”, organizowany zazwyczaj na terenie Warszawy, kończący się często w Klubie na Starym Mieście; Rajd „Szlakiem walk Pułku „Baszta””, „Ich 63 dni – Szlakiem walk Zgrupowania „Radosław””, „Szlakiem Chłopców z Kampinosu”.

W cyklu Rajdów i spotkań pod hasłem „Gdzie są chłopcy, gdzie dziewczęta z dawnych lat” w latach 1980-1981 odbyły się Rajdy poświęcone walkom na Czerniakowie, w których brali udział żołnierze AK, żołnierze AL i żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego. Pomysłodawcą był Mirosław Ihring, Słowak, ps. „Stanko”, który był uczestnikiem tych walk jako dowódca plutonu 535, składającego się w większości ze Słowaków. Ihring wstąpił do Klubu, został wybrany Wiceprezesem Zarządu i zajął się organizacją Rajdu. Rajd odbył się w dniu 21 września 1980 r. i przerósł oczekiwania organizatorów. Uczestniczyło w nim ponad 1000 osób, reprezentujących wszystkie ideowe odcienie kombatantów.

Osobną pozycją w pracy Klubu stanowią Rajdy „Szlakiem Krystyny Krahelskiej”, organizowane w marcu z okazji jej urodzin lub imienin. Krystyna Krahelska – Warszawska Syrenka, autorka wiersza „Hej chłopcy, bagnet na broń”, sanitariuszka AK, zginęła na Polu Mokotowskim w dniu 2 sierpnia 1944 r. Pierwszy Rajd odbył się 24 marca 1974 r., a ostatni 16 marca 1997 r. W sumie zorganizowano 23 Rajdy, popularyzując jej postać wśród mieszkańców Warszawy.

Współpraca z Zakładem Wychowawczym dla Dzieci Niewidomych w Laskach datuje się od roku 1970. Klub pomagał organizować wycieczki dla dzieci niewidomych po Warszawie (Wilanów, Łazienki, Powązki, pomniki Warszawy), wycieczki po Puszczy Kampinoskiej, piesze i rowerowe na tandemach, wycieczki autokarowe. Było to możliwe dzięki nawiązaniu współpracy z pedagogami Zakładu w Laskach, Józefem Markiewiczem i Krystianem Wypichem, którzy zostali członkami Klubu. Klub pomagał też finansowo Zakładowi, organizował Mikołajki dla dzieci. Na wniosek dzieci z Lasek, Wiceprezes Klubu Andrzej Korgol, otrzymał w dniu 11 grudnia 1994 r. Order Uśmiechu. Na to wyróżnienie miała z pewnością wpływ wycieczka do Muzeum Narodowego, zorganizowana przez Andrzeja, w czasie której niewidome dzieci mogły dotykać rzeźb antycznych eksponowanych w Muzeum. Również inicjatywa Lasek spowodowała nadanie Klubowi imię Stefana Jaronia Kowalskiego, zasłużonego działacza ZHP, Żołnierza Września, uczestnika Powstania Warszawskiego 1944 r., oficera w Zgrupowaniu „Leśnik”, członka Klubu i jego Wiceprezesa. Uchwałę podjęto w dniu 22 lutego 1993 r. i od tej pory Klub nosi nazwę Klub Turystyczno-Krajoznawczy „VARSOVIA” im. Stefana Jaronia Kowalskiego.

Przez 60 lat dotychczasowej działalności Klub miał tylko pięciu Prezesów. Pierwsze dwa lata 1966-1967 Klubem rządziła dr Barbara Prandecka, następne dwa lata 1968-1969 – Sunaj Kim-Jędrzejczak, od roku 1970 do 2002 – czyli 32 lata, Krystyna Serwaczak, od roku 2002 do 2022 – czyli 20 lat, Jerzy Pamrów, a od roku 2022 Klubem kierował Jan Piwnik.

Trzeba przyznać, że lata rozwoju i sukcesów Klubu kończą się w latach dziewięćdziesiątych. Zmieniły się warunki społeczne, ubyło pieniędzy społecznych na turystykę, zestarzeli się działacze, inne są zainteresowania młodzieży. Świat stał się bardziej otwarty. Wszystko to spowodowało kłopoty z pozyskiwaniem nowych członków chętnych do pracy. Działalność klubowa w ostatnim okresie ograniczyła się do małych imprez kierowanym w zasadzie do własnych członków. Zwiedzaliśmy Polskę pod hasłem „Piękna nasza Polska cała”, korzystając z własnych samochodów i pociągu. Było też dużo wycieczek pieszych po Warszawie lub jej najbliższych okolicach, np. wycieczka „Z Klubem Varsovia warszawskimi śladami Aleksandra Janowskiego” (krajoznawca, pedagog, wychowawca młodzieży, współtwórca Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, pochowany na cmentarzu na „Zieleńcu” w Komorowie w 1944 r.) czy wycieczka samochodowa na trasie Młochów-Rozalin-Ojrzanów. Jesteśmy dumnymi zdobywcami „Korony Warszawy” w wersji letniej i zimowej, czyli sześciu najwyższych wzniesień na terenie stolicy (Górka Szczęśliwicka, Kopiec Moczydłowski, Góra Gnojna, Kopiec Powstania Warszawskiego, Wzgórze Trzech Szczytów, Kopa Cwila).

Nadal współpracujemy z Gminą Michałowice przy organizacji Rajdu „Po kamienistej drodze”. To nie tylko obsługa stanowisk PTTK w trakcie samej uroczystości, ale także weryfikacja listy zaproszonych gości, przygotowanie Apelu Poległych, folderu poświęconego historii bitwy pęcickiej, uczestnictwo w odwiedzaniu cmentarzy w Warszawie i okolicach (uczczenie pamięci uczestników bitwy pęcickiej i osób zasłużonych dla Rajdu).

Należy nadmienić, że w 2024 r. Klub PTTK „Varsovia” otrzymał odznaczenie państwowe nadane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, tj. Medal „Pro Patria”, za kultywowanie tradycji historycznych i patriotycznych, a zwłaszcza za kultywowanie pamięci o Powstańcach Warszawskich poległych 2 sierpnia 1944 r. w Pęcicach.

W ramach Rajdu rozpoczęliśmy współpracę z 32. Mazowiecką Drużyną Harcerzy „Akwilon” z Komorowa, członkom której przybliżamy postać naszego klubowego patrona, Kapitana Harcmistrza Stefana Jaronia Kowalskiego.

Istotną formą działalności Klubu PTTK „Varsovia” jest poszerzanie wiedzy turystyczno-krajoznawczej (kol. Daniel Wolborski został Instruktorem Krajoznawstwa Regionu) oraz działalność publicystyczna. Członkowie Klubu publikowali artykuły w różnych periodykach krajoznawczych, tj. kwartalniku „Turysta”, Biuletynach PTTK „Piechur” i „Biwak”.

Należy podkreślić, że Klub PTTK „Varsovia” w latach 2013-2021 był pomysłodawcą, inicjatorem i autorem kilku Odznak Turystyczno-Krajoznawczych, a mianowicie:

- w kwietniu 2013 r. ustanowiono OTK „Warszawa – Wrzesień 1939 r.”

- w lutym 2015 r. ustanowiono OTK „Śladami Żołnierzy Wyklętych 1945-1963”

- w styczniu 2018 r. ustanowiono OTK „Warszawskie ślady Marszałka Józefa Piłsudskiego”

- w sierpniu 2021 r. ustanowiono OTK „NSZZ Solidarność – warszawskie ślady”

- w 2025 r. podjęto w Klubie prace nad dwoma kolejnymi odznakami PTTK:

OTK „Podwarszawskie Trójmiasto Ogrodów”, przy współpracy z burmistrzami Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka oraz OTK „Warszawa Walcząca 1939-1944”, przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej.

Sytuacja Klubu PTTK „Varsovia” uległa poprawie we wrześniu 2022 r., kiedy w poczet nowych członków przyjęto grupę młodych ludzi. Założyli oni Sekcję Młodzieżową Klubu (5 osób), aby w ramach obowiązującego Regulaminu mogli działać samodzielnie. Prowadzącym Sekcję Młodzieżową został ówczesny Wiceprezes Klubu, kol. Daniel Wolborski (od 2026 r. Prezes Klubu).

W okresie 2022-2025 Sekcja działała bardzo prężnie i dynamicznie. Do pracy klubowej wniosła nowe pomysły i energię. Wyrazem tego były samodzielnie organizowane przez nią imprezy po Warszawie i Mazowszu. Na podkreślenie zasługuje fakt, że Sekcja Młodzieżowa Klubu PTTK ,,Varsovia” bierze aktywny udział w obsłudze corocznych Rajdów „Po kamienistej drodze” do Pęcic, czego efektem było przyznanie trzem jej członkom w 2024 r., Odznaki Honorowej Oddziału Stołecznego PTTK im. Aleksandra Janowskiego w Warszawie.

Przyjęcie w drugiej połowie 2025 r. i na początku roku 2026 nowych członków, stanowi dobry prognostyk na dalsze funkcjonowanie Klubu PTTK „Varsovia” oraz jego rozwój.

Jerzy Pamrów

Jan Piwnik

Kotlina Kłodzka 1968 r.

grafika prezentująca treść komuniktu

Dęblin 1976 r.

grafika prezentujaca treść komunikatu